ეკონომიკური ინტეგრაცია, როგორც გეოპოლიტიკური სტაბილურობის ინსტრუმენტი შავი ზღვის რეგიონში: სპეციალური ეკონომიკური ზონების და „შუა დერეფნის“ მაგალითი
Article Sidebar
Main Article Content
ანოტაცია
შავი ზღვის რეგიონი რჩება თანამედროვე საერთაშორისო სისტემის ერთ-ერთ ყველაზე კრიტიკულ
გეოპოლიტიკურ არენად, სადაც რუსეთის სრულმასშტაბიანი შეჭრა უკრაინაში, ენერგეტიკული უსაფრთხოების
დილემები და კონკურენტული დაკავშირების პროექტები განსაზღვრავს სტრატეგიული სტაბილურობის
პერსპექტივებს. მიუხედავად იმისა, რომ ტრადიციული უსაფრთხოების მიდგომები აქცენტს აკეთებს სამხედრო და
ძალისმიერ განზომილებებზე, ეს ნაშრომი იკვლევს ეკონომიკური ინტეგრაციის პოტენციალს გეოპოლიტიკური
სტაბილურობის ხელშეწყობის ინსტრუმენტად. ყურადღება გამახვილებულია პოლიტიკური ეკონომიკის,
სპეციალური ეკონომიკური ზონების (სეზ) და შუა დერეფნის (ტრანსკასპიური საერთაშორისო სატრანსპორტო
მარშრუტი) ურთიერთქმედებაზე და გაანალიზებულია, თუ როგორ შეუძლია ეკონომიკურ ინსტრუმენტებს
დაძაბულობის შემცირება და რეგიონის მდგრადობის გაძლიერება. საქართველოს გამოცდილებაზე დაყრდნობით,
კვლევა გამოყოფს თავისუფალი ინდუსტრიული ზონების როლს ფოთში, ქუთაისსა და თბილისში, როგორც
პლატფორმებს უცხოური პირდაპირი ინვესტიციების მოსაზიდად, ექსპორტზე ორიენტირებული ზრდის
სტიმულირების და გლობალურ ღირებულებით ჯაჭვებში ინტეგრაციისთვის. ეს ზონები, შუა დერეფნის
ლოჯისტიკურ ინფრასტრუქტურასთან სინერგიაში გვთავაზობს მნიშვნელოვან პოტენციალს ვაჭრობის
დივერსიფიკაციისთვის, ეკონომიკური ურთიერთდამოკიდებულების და „რბილი“ სტაბილიზაციისთვის. დერეფნის
მზარდი ტვირთბრუნვა 2022 წლიდან აჩვენებს მის სტრატეგიულ ღირებულებას ჩრდილოეთის მარშრუტების
ალტერნატივად, თუმცა რჩება მუდმივი გამოწვევები, როგორიცაა ინფრასტრუქტურული შეფერხებები და
ასიმეტრიული დამოკიდებულების რისკები.
კვლევა იყენებს პოლიტიკური ეკონომიკის ჩარჩოს, რომელიც აერთიანებს თვისებრივი შემთხვევის ანალიზს
საერთაშორისო ორგანიზაციების სტატისტიკურ მონაცემებთან. იგი ასაბუთებს, რომ მიუხედავად იმისა, რომ
ეკონომიკურ ინტეგრაციას სეზ-ების და შუა დერეფნის მეშვეობით შეუძლია წვლილი შეიტანოს სტრატეგიულ
სტაბილურობაში საერთო ინტერესების შექმნით და კონფლიქტის სტიმულების შემცირებით, ასეთი შედეგები
ავტომატური არ არის და მოითხოვს დამატებით ინსტიტუციურ რეფორმებს, გამჭვირვალე მმართველობას და
კოორდინირებულ საერთაშორისო თანამშრომლობას ანკლავური განვითარების და გარე გავლენის რისკების
გადასაჭრელად. ნაშრომი სრულდება პოლიტიკური რეკომენდაციებით, სადაც აქცენტი გაკეთებულია სეზ-ების
მოდერნიზაციაზე მდგრადი და ინკლუზიური მოდელების მიმართულებით, შუა დერეფნის დაჩქარებულ
განვითარებაზე (ანაკლიის ღრმაწყლოვანი პორტის ჩათვლით) და გაძლიერებულ მრავალმხრივ თანამშრომლობაზე.
საბოლოო ჯამში, ეკონომიკური ინტეგრაცია უნდა განიხილებოდეს არა როგორც პანაცეა, არამედ როგორც
ტრადიციული უსაფრთხოების ზომების სასიცოცხლო დამატებითი სვეტი შავი ზღვის რეგიონში გრძელვადიანი
სტაბილურობისკენ მიმავალ გზაზე.